ทุกวันนี้ QR โค้ดอยู่รอบตัวเรา ทั้งร้านกาแฟ ป้ายโฆษณา ใบเสร็จ และป้ายจอดรถ การสแกนมันสะดวกมากจนเราชิน แต่ความสะดวกนี้เองที่เป็นช่องทางของมิจฉาชีพได้ง่าย ๆ บทความนี้ชวนดูว่า QR โค้ดกับดักมีหน้าตาอย่างไร และจะสแกนให้ปลอดภัยได้ยังไง
ทำไม QR ถึงเป็นกับดักได้
หัวใจของเรื่องนี้คือ ตอนเรามอง QR โค้ด เรา มองไม่เห็นว่ามันพาไปที่ไหน ต่างจากลิงก์ที่พิมพ์ออกมาให้อ่านได้ QR แค่ถอดออกมาเป็นที่อยู่เว็บ ซึ่งเราอ่านไม่ออกด้วยตาเปล่า
คนร้ายจึงเอาสติกเกอร์ QR ปลอมไปแปะทับของจริง ตามป้ายจอดรถ ตามตู้ชาร์จ หรือใบเสร็จ แล้วรอให้คนสแกนโดยไม่เอะใจ
กับดัก QR ที่พบบ่อย
- สติกเกอร์แปะทับ เอา QR ปลอมไปทับ QR จริงหน้าเครื่องชาร์จหรือป้ายจ่ายเงิน
- QR ของรางวัลลวง อ้างว่าสแกนแล้วได้ส่วนลดหรือเงินคืน แต่พาไปหน้าขอข้อมูล
- หลอกให้โอนเงิน QR บางอันเป็น QR สำหรับโอนเงิน ไม่ใช่จ่ายเงิน
- ชวนโหลดแอป พาไปโหลดไฟล์ติดตั้งจากนอกสโตร์ทางการ
- หลอกให้ล็อกอิน เปิดหน้าเว็บปลอมที่เหมือนของจริงเพื่อขโมยรหัส
ก่อนสแกน ดูให้ชัดก่อน
- เช็กว่ามี สติกเกอร์ซ้อนแปะทับ ไหม ถ้าดูแล้วเหมือนมีรอยแปะใหม่ ให้ระวัง
- ดูว่า QR วางอยู่ผิดที่ผิดทางไหม เช่น แปะทับโลโก้หรือข้อความเดิม
- ถ้ามาจากใบปลิวหรือโพสต์ตามโซเชียลที่ไม่รู้จักที่มา ให้ชะลอไว้ก่อน
- ไม่สแกน QR ที่มีคนยื่นมาให้แล้วเร่งเร้าให้รีบทำ
ดูตัวอย่างปลายทางก่อนกดเปิด
กล้องมือถือหลายรุ่นจะ โชว์ที่อยู่เว็บปลายทาง ให้เห็นก่อนที่เราจะกดเปิด เตรียมตัวอ่านตรงนี้ให้เป็นนิสัย
- อ่านชื่อโดเมนจริง ๆ เช่น ถ้าควรเป็นเว็บธนาคาร ชื่อต้องตรงเป๊ะ ไม่ใช่ชื่อคล้าย ๆ
- ระวังโดเมนที่เติมคำแปลก ๆ ต่อท้ายหรือสลับตัวอักษร
- ถ้าปลายทางเป็นตัวย่อลิงก์ (short link) ที่ไม่รู้ว่าพาไปไหน ให้หยุดก่อน
- ถ้าเป็นหน้ามือถือที่เด้งขอให้ติดตั้งโปรไฟล์หรือแอป ให้ปิดทันที
ระวัง QR ที่ขอให้จ่ายเงินหรือกรอกข้อมูล
จุดที่อันตรายที่สุดคือ QR ที่พาไปหน้า กรอกข้อมูลส่วนตัวหรือข้อมูลบัตร หรือหน้าที่ดูยังไงก็เหมือนหน้าโอนเงิน แต่จริง ๆ แล้วเงินออกจากบัญชีเราไปบัญชีคนร้าย
ถ้าปลายทางขอรหัสผ่าน เลขบัตร ข้อมูลธนาคาร หรือรหัส OTP ให้สันนิษฐานไว้เลยว่าไม่ปลอดภัย หน่วยงานจริงแทบไม่ขอข้อมูลเหล่านี้ผ่านลิงก์ QR
สแกนเสร็จแล้วทำอะไรต่อ
- อย่ารีบกดยืนยันทุกหน้าจอ อ่านก่อนว่ากำลังอนุญาตอะไร
- ปิดหน้าเว็บที่ไม่น่าไว้ใจ อย่าใส่ข้อมูลใด ๆ
- ถ้าเผลอกรอกข้อมูลไปแล้ว รีบเปลี่ยนรหัสและแจ้งธนาคารทันที
- ถ้าเผลอโหลดไฟล์หรือแอป ให้ลบและสแกนเครื่องด้วยโปรแกรมความปลอดภัย
ใช้แอปสแกนที่โชว์ลิงก์ก่อนเปิด
แอปกล้องของมือถือรุ่นใหม่มักปลอดภัยพอ แต่บางรุ่นเปิดลิงก์ทันทีโดยไม่ถาม ถ้าไม่มั่นใจ ให้ใช้ แอปสแกน QR ที่มีฟีเจอร์โชว์ลิงก์ก่อน แล้วค่อยเลือกเองว่าจะเปิดหรือไม่
หลักคือการมีจังหวะ “หยุดดู” ก่อนเปิดลิงก์แค่หนึ่งวินาที ก็ช่วยกันพลาดได้เยอะ
เช็กลิสต์สแกน QR ให้ปลอดภัย
- มองหาสติกเกอร์แปะทับก่อนทุกครั้ง
- อ่านชื่อโดเมนปลายทางก่อนกดเปิด
- ไม่สแกน QR จากแหล่งที่ไม่รู้จักที่มา
- ไม่กรอกข้อมูลส่วนตัวหรือ OTP ผ่านหน้าเว็บที่มาจาก QR
- ระวัง QR โอนเงินที่ปลายทางไม่ชัดเจน
- ถ้าสงสัย ให้พิมพ์ที่อยู่เว็บเองแทนการสแกน
สรุปคือ QR โค้ดไม่ได้อันตรายในตัวมันเอง แต่มันซ่อนปลายทางจากสายตาเรา สิ่งที่ต้องทำคือสร้างนิสัย “ดูปลายทางก่อนกดเปิด” และระวังกับดักที่พาไปขอข้อมูลหรือโอนเงิน ถ้าทำได้ตามนี้ QR ก็ยังเป็นเครื่องมือที่สะดวกและปลอดภัยสำหรับชีวิตประจำวัน