ข้อความสั้น ๆ ที่บอกว่าบัญชีของคุณมีรายการผิดปกติ แล้วให้กดลิงก์เพื่อยืนยันตัวตน เป็นหนึ่งในข้อความที่ผมได้รับเองและเห็นคนรอบตัวได้รับบ่อยที่สุด รูปแบบมันเปลี่ยนไปเรื่อย ๆ แต่จุดที่จับได้ยังเป็นจุดเดิม บทความนี้จะไล่ให้ดูทีละส่วนว่าเราควรสังเกตอะไร และเมื่อเผลอกดไปแล้วควรทำอย่างไร
ทำไมข้อความแบบนี้ถึงดูน่าเชื่อ
ผู้ส่งมักใช้ชื่อที่คล้ายชื่อธนาคารจริง หรือส่งมาในช่วงเวลาที่คนไม่ระวัง เช่นกลางดึกหรือช่วงเช้าตรู่ ข้อความมักมีคำที่สร้างความกดดันให้รีบทำ เช่น บอกว่าจะถูกระงับ บอกว่ามีรายการโอนที่ไม่ได้ทำ หรือบอกว่าต้องยืนยันภายในเวลาจำกัด
บางข้อความมาถึงในห้องแชตเดียวกับข้อความจริงจากธนาคาร ซึ่งทำให้ดูน่าเชื่อขึ้น แต่ในทางเทคนิค ผู้ส่งสามารถตั้งชื่อผู้ส่งหลอกได้ ไม่ใช่เรื่องยาก
สิ่งที่ต้องเข้าใจคือ ธนาคารในไทยส่วนใหญ่จะไม่ส่งลิงก์ให้กดเพื่อกรอกรหัสหรือยืนยันตัวตนผ่านข้อความ และไม่ขอรหัสผ่านหรือรหัสยืนยันครั้งเดียวผ่านโทรศัพท์หรือแชต
จุดสังเกตที่จับได้ด้วยตาเปล่า
- ลิงก์ที่ชื่อแปลก แม้จะดูคล้ายชื่อธนาคาร แต่สะกดต่างไปตัวเดียว หรือมีคำแปลกต่อท้ายชื่อโดเมน
- ขอข้อมูลที่ธนาคารไม่มีสิทธิ์ขอ เช่นรหัสผ่าน, รหัสยืนยันครั้งเดียวที่ส่งมาทาง SMS อีกข้อความ, หรือเลขหลังบัตร
- เร่งเร้าให้รีบ ด้วยการระบุเวลาหมดอายุสั้น ๆ เช่นภายในสิบนาที
- เนื้อหาที่ไม่ตรงกับบัญชีจริงของเรา เช่นบอกว่าบัญชีถูกระงับ ทั้งที่เราใช้ได้ปกติ
- เบอร์หรือชื่อผู้ส่งที่ไม่มีที่มา เช่นเบอร์มือถือทั่วไปส่งมาบอกว่าเป็นธนาคาร
ข้อควรระวังคือ การสังเกตด้วยตาเปล่าอย่างเดียวไม่พอ เพราะข้อความหลอกมีคุณภาพดีขึ้นมาก บางข้อความไม่มีคำผิดเลย
สิ่งที่ควรทำทันที
ถ้าได้รับข้อความที่น่าสงสัย สิ่งแรกที่ควรทำคือ ไม่กดลิงก์ ไม่ว่าจะอยากรู้ว่ามันคืออะไรแค่ไหน
ขั้นต่อไปคือ ตรวจบัญชีผ่านช่องทางที่เรารู้จักเอง เช่นเปิดแอปธนาคารของเราโดยตรงจากหน้าจอเครื่อง หรือโทรไปที่เบอร์คอลเซ็นเตอร์ที่พิมพ์อยู่บนบัตร ซึ่งไม่ใช่เบอร์ที่อยู่ในข้อความ
ถ้ามีข้อความที่อ้างว่าเป็นธนาคารและมีลิงก์ ให้ตรวจลิงก์ด้วยการค้างนิ้วไว้บนมัน (โดยไม่กด) ซึ่งจะแสดงที่อยู่เต็มก่อนเปิดในเบราว์เซอร์ ถ้าไม่แน่ใจ ให้ปิดไปเลย
หลังจากนั้นให้แจ้งเตือนคนในบ้าน โดยเฉพาะผู้สูงอายุ ซึ่งเป็นกลุ่มที่ตกเป็นเหยื่อบ่อย เพราะข้อความเหล่านี้มักถูกส่งเป็นชุดไปยังเบอร์หลายเบอร์พร้อมกัน
ถ้าเผลอกดลิงก์หรือกรอกข้อมูลไปแล้ว
อย่างแรกคือ อย่าปิดแอปธนาคารแล้วทำเป็นว่าไม่มีอะไรเกิดขึ้น ให้โทรแจ้งธนาคารทันทีเพื่ออายัดบัญชีและบัตร
อย่างที่สองคือ เปลี่ยนรหัสผ่านของแอปธนาคาร และรหัสเข้าใช้งานอีเมลที่ผูกกับบัญชี เพราะคนร้ายอาจลองใช้ข้อมูลที่ได้ไปเข้าบัญชีอื่นต่อ
อย่างที่สามคือ เก็บหลักฐาน ทั้งข้อความ ภาพหน้าจอ และเวลาที่เกิดเหตุ ซึ่งต้องใช้ในการแจ้งความหรือร้องเรียน
อย่างที่สี่คือ แจ้งความ ที่สถานีตำรวจ หรือช่องทางออนไลน์ที่หน่วยงานรัฐให้บริการ กรณีนี้เป็นเรื่องที่ต้องมีบันทึกไว้เป็นทางการ เพราะธนาคารและหน่วยงานจะต้องใช้เอกสารประกอบ
ป้องกันไม่ให้เกิดซ้ำ
การเปิดใช้การแจ้งเตือนการทำธุรกรรมผ่านแอปธนาคารเป็นวิธีที่ได้ผลที่สุด เพราะถ้ามีรายการที่เราไม่ได้ทำ เราจะรู้ทันที ไม่ต้องรอข้อความจากใคร
ควรตั้งวงเงินทำธุรกรรมให้เหมาะสมกับที่ใช้จริง โดยเฉพาะการโอนผ่านช่องทางออนไลน์ และระวังการตั้งวงเงินสูง ๆ เพื่อความสะดวก เพราะถ้าถูกเจาะ ความเสียหายจะมากขึ้นตาม
ไม่ควรติดตั้งแอปจากลิงก์ที่ได้รับทางข้อความ เพราะบางแอปเป็นแอปปลอมที่ขโมยข้อมูล กรณีนี้พบบ่อยในรูปแบบของแอปที่อ้างว่าเป็นแอปธนาคารหรือแอปของหน่วยงานรัฐ
ถ้าเป็นไปได้ ให้ใช้การยืนยันตัวตนแบบสองขั้นตอนหรือระบบยืนยันที่ธนาคารให้บริการ ซึ่งเป็นด่านที่คนร้ายข้ามได้ยากขึ้นแม้จะมีข้อมูลของเรา
สรุปสั้น ๆ ที่ลงมือทำได้วันนี้
- เปิดการแจ้งเตือนธุรกรรมทุกครั้งผ่านแอปธนาคาร
- บันทึกเบอร์คอลเซ็นเตอร์ของธนาคารไว้ในรายชื่อติดต่อ เพื่อไม่ต้องหาเบอร์จากข้อความ
- ตั้งวงเงินโอนออนไลน์ให้เท่ากับที่ใช้จริง
- เล่าให้คนในบ้านฟังถึงรูปแบบข้อความนี้ และบอกว่าให้โทรถามเราได้ก่อนกดอะไร
- ถ้าเคยได้รับข้อความแบบนี้ ให้เก็บเป็นหลักฐานไว้สักชุด
ข้อความหลอกไม่สามารถหลอกคนที่ระวังตัวได้ทุกครั้ง แต่การรู้ว่าธนาคารจะไม่ขออะไรจากเราผ่านข้อความ จะทำให้เราหยุดคิดได้ก่อนกดลิงก์ ซึ่งเป็นวินาทีที่สำคัญที่สุด
