โน้ตบุ๊กหรือพีซีที่ใช้มาหลายปีจะเริ่มอืด เปิดโปรแกรมก็ช้า หลายคนถึงกับคิดซื้อเครื่องใหม่ แต่ก่อนจ่ายเงินก้อนใหญ่ มีหลายวิธีที่ช่วยให้เครื่อง Windows เก่ากลับมาใช้งานได้ลื่นขึ้น บทความนี้ชวนทำตามลำดับจากง่ายไปยาก
เริ่มจากเช็กสาเหตุให้ถูกจุด
ก่อนลงมือลบหรือซื้อของ ควรรู้ก่อนว่าเครื่องช้าจากอะไร สาเหตุที่พบบ่อยมีไม่กี่อย่าง
- ดิสก์ยังเป็น HDD เก่า ซึ่งเป็นคอขวดหลักของ Windows
- หน่วยความจำ (RAM) ไม่พอจนต้องสลับไปใช้ดิสก์
- โปรแกรมเปิดค้างตอนบูตเยอะเกินไป
- ดิสก์เต็มหรือมีไฟล์ขยะจำนวนมาก
- เครื่องร้อนจนความเร็วถูกจำกัด
ปิดโปรแกรมที่เปิดเองตอนบูต
วิธีที่ได้ผลเร็วที่สุดและฟรีที่สุดคือ ลดรายการที่เปิดพร้อมเครื่อง เพราะโปรแกรมที่วิ่งอยู่เบื้องหลังกินทั้งแรมและซีพียูตลอดเวลา
- ไปที่การตั้งค่าตัวจัดการงานดูรายการเริ่มต้น (Startup)
- ปิดตัวที่ไม่จำเป็นจริง ๆ ให้เหลือเท่าที่ใช้
- ระวังปิดตัวที่เป็นระบบความปลอดภัยของเครื่องเอง
- เช็กโปรแกรมแปลกที่เราไม่ได้ติดตั้งเอง
ลดรายการเริ่มต้นลงได้ ก็มักเห็นผลชัดทันทีตอนบูต
ล้างไฟล์ขยะและคืนพื้นที่
ดิสก์ที่ใกล้เต็มจะทำให้ Windows ทำงานช้าลงมาก เพราะไม่มีที่ให้จัดการไฟล์ชั่วคราว
- ลบไฟล์ชั่วคราวและถังขยะเป็นประจำ
- ลบโปรแกรมที่ไม่ได้ใช้ออก
- ย้ายไฟล์ใหญ่ เช่น วิดีโอ ไปเก็บที่ดิสก์ภายนอก
- ตั้งค่าเก็บเฉพาะไฟล์ที่จำเป็น
ปิดหรือถอดโปรแกรมส่วนเกิน
โปรแกรมที่ติดมากับเครื่องหรือลงไว้แล้วลืมหลายตัวทำงานเบื้องหลังตลอดเวลา ถ้าไม่ได้ใช้ก็ไม่ต้องเก็บไว้
- ถอดโปรแกรมที่ไม่ได้ใช้มานาน
- ระวังโปรแกรมที่แอบติดมากับตัวอื่น
- ปิดส่วนขยายหรือฟีเจอร์ที่ไม่ได้ใช้
- ใช้โปรแกรมความปลอดภัยตัวเดียวพอ ไม่ต้องซ้อนหลายตัว
อัปเดตระบบและไดรเวอร์
การอัปเดตช่วยทั้งเรื่องความเสถียรและความปลอดภัย บางรุ่นได้เฟิร์มแวร์หรือไดรเวอร์ใหม่ที่แก้ปัญหาเรื่องความเร็วโดยตรง
- อัปเดต Windows ให้เป็นเวอร์ชันล่าสุดที่รองรับ
- อัปเดตไดรเวอร์การ์ดจอและชิปเซ็ต
- ระวังไดรเวอร์จากแหล่งที่ไม่น่าเชื่อถือ
อัปเกรด RAM และเปลี่ยนเป็น SSD
ถ้าทำทุกอย่างแล้วยังช้า การอัปเกรดฮาร์ดแวร์สองอย่างนี้ให้ผลคุ้มที่สุด โดยเฉพาะ การเปลี่ยนจาก HDD เป็น SSD ซึ่งมักทำให้เครื่องเก่าดูใหม่ขึ้นทันตา
- เพิ่ม RAM ถ้าเครื่องมีช่องว่างและใช้หน่วยความจำเต็มบ่อย
- เปลี่ยนดิสก์ระบบเป็น SSD จะเร็วกว่าอย่างชัดเจน
- เช็กว่าก่อนอัปเกรดเครื่องรองรับอุปกรณ์แบบไหน
- สำรองข้อมูลก่อนเปลี่ยนดิสก์ทุกครั้ง
การลง Windows ใหม่บน SSD ยังช่วยล้างของเก่าที่ค้างสะสมไปในตัวด้วย
เรื่องความร้อนและการดูแลเครื่อง
- ทำความสะอาดช่องระบายอากาศและพัดลม
- อย่าวางโน้ตบุ๊กบนผิวที่นุ่มจนปิดช่องลม
- ใช้ขาตั้งช่วยระบายความร้อนถ้าใช้หนัก
- หลีกเลี่ยงที่ร้อนจัดหรือฝุ่นเยอะ
ตอนที่ควรพิจารณาเปลี่ยนเครื่อง
บางกรณีไม่คุ้มที่จะลงทุนเพิ่ม เช่น เครื่องที่ไม่รองรับระบบปฏิบัติการใหม่ หรือซ่อมบ่อยจนค่าซ่อมใกล้เท่าราคาเครื่องใหม่
- เครื่องเก่าจนหาไดรเวอร์หรืออะไหล่ไม่ได้
- บอร์ดหรือระบบหลักเสียหายหนัก
- ต้นทุนอัปเกรดสูงเกินครึ่งของเครื่องใหม่
- ไม่รองรับความปลอดภัยของระบบใหม่แล้ว
เช็กลิสต์เร่ง Windows เก่า
- เช็กก่อนว่าช้าจากดิสก์ แรม หรือโปรแกรม
- ปิดโปรแกรมเปิดเองตอนบูต
- ล้างไฟล์ขยะและคืนพื้นที่
- ถอดโปรแกรมที่ไม่ใช้
- อัปเดตระบบและไดรเวอร์
- อัปเกรดเป็น SSD ถ้ายังใช้ HDD
- ดูแลเรื่องความร้อนสม่ำเสมอ
สรุปคือ Windows เก่าไม่ได้หมดอายุใช้งานเสมอไป ปัญหาส่วนใหญ่มากจากโปรแกรมที่เปิดค้าง ดิสก์ที่เต็ม และดิสก์แบบเก่า ถ้าไล่ทำจากวิธีฟรีอย่างการปิดรายการเริ่มต้นและล้างขยะก่อน แล้วค่อยลงทุนเปลี่ยนเป็น SSD ก็มักได้เครื่องที่ใช้ต่อได้อีกหลายปี โดยไม่ต้องซื้อใหม่เลย